សកម្មភាពស្រាវជ្រាវដានទីក្រុងបុរាណដោយ
ប្រើប្រាស់នូវឧបករណ៍ស្កេនឡាសែ៊រចងភ្ជាប់នឹងឧទ្ធម្ភាគចក្រ។ រូបថត
Francisco Goncalves
ដោយប្រើប្រាស់នូវឧបករណ៍ស្កេនឡាស៊ែរ ចងភ្ជាប់នឹងឧទ្ធម្ភាគចក្រ អ្នកស្រាវជ្រាវ អាចរកឃើញក្នុងដីព្រៃដ៏ក្រាស់ដែលបិទបាំងទីក្រុងនោះ។ លទ្ធផលនៃការស្ទង់ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១២និងការចុះទៅពិនិត្យបន្តបន្ទាប់មកដែលនឹងផ្សព្វផ្សាយនា សប្តាហ៍ នេះក្នុង Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA អាចនឹងផ្លាស់ប្តូរប្រវតិ្តសាស្រ្តដែលយើងដឹង។ លោក Damian Evans នៃ
សាកលវិទ្យាល័យទីក្រុងស៊ីដនី ដែលដឹកនាំភាពជាដៃគូនៃអង្គការចំនួន ៨ រាប់ទាំងអាជ្ញាធរអប្សរា របស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលធ្វើការស្រាវជ្រាវនេះបានថ្លែងថា៖ «យើងភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាំង»។ ឯកសារនេះបានកត់សម្គាល់ថា៖ «វាបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ចំណុចកណ្តាលទីក្រុងអង្គរលាតសន្ទឹងលើផ្ទៃដីយ៉ាងហោចណាស់ ៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េមិនមែន៩គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលបានទទួលស្គាល់ជាទូទៅក្នុងរង្វង់ជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរធំឡើយ»។
ការស្រាវជ្រាវ ដែលជាប្រភេទទី១ នៅអាស៊ី បានបង្ហាញថា ដំបូក និងទំនាបដែលហាក់ដូចជាពុំសូវមានបែបផែនពីដីនោះ តាមពិតគឺជាដានស្នាមនៃផ្លូវ ទំនប់ និងព្រែក នៃទីក្រុងដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធខ្ពស់។ យោងតាមឯកសារបានឲ្យដឹងទៀតថា ទិន្នន័យបានបង្ហាញថា៖«កម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ដី និងទំហំនៃកន្លែងទីប្រជុំជន និងធ្វើកសិកម្ម ទាំងពីរត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណខុសយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងតំបន់អង្គររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ» ។ ការរកឃើញទាំងនេះបង្ហាញថា នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២ តំបន់នេះមាន«ប្រជាជនច្រើនណាស់» ដែលទំនុកបម្រុង ដោយការនាំផលិតផលកសិកម្មពីទីជនបទ។
អ្នកស្រាវជ្រាវបានឲ្យដឹងថា ផ្អែកលើផលិតផលកសិកម្មនៅសល់ និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកដ៏ធំបានបង្ហាញអំពីរបៀបដែលទឹកជំនន់ ធ្វើឲ្យបាត់បង់អរិយធម៌នេះនៅទីបំផុត។ ដោយចង្អុលបង្ហាញដំបូកនៅក្រៅជញ្ជាំងប្រាសាទបេងមាលា ក្នុងដំណើរចុះទៅសិក្សានាពេលថ្មីៗនេះជាមួយនឹងភ្នំពេញ ប៉ុស្តិ៍ លោក Evans បានពន្យល់ថា «ទីនេះធ្លាប់ជាគ្រឹះនៃរចនាសម្ព័ន្ធធ្វើពីឈើមួយ»។
រចនាសម្ព័ន្ធទាំងនោះបានបាត់បង់ទៅក្នុងព្រៃ នៅសល់តែដំបូកតូចៗប៉ុណ្ណោះដែលងាយស្រួលមើលរំលងក្នុងចំណោមដើមឈើ និងព្រៃគម្ពោតហើយបាត់ស្រមោលដោយសារតែប្រាសាទបានដុះស្លែពេញ។ ដំបូកនីមួយៗមានអង្កត់ផ្ចិតចំនួនពីរឬបីម៉ែត្រ ហើយមើលទៅដូចជាដុំដីធម្មតាប៉ុណ្ណោះ ចំពោះអ្នកគ្មានការហ្វឹកហាត់។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកបុរាណវិទូ បានដឹងជាយូរមកហើយថា ដំបូកទាំងនេះ មានអត្ថន័យច្រើនថែមទៀត។
បុរាណវិទ្យាប្រភេទផ្សេងៗគ្នា
លោក Jean-Baptiste Chevance អ្នកគ្រប់គ្រងកម្មវិធី នៃមូលនិធិបុរាណវិទ្យានិងអភិវឌ្ឍន៍ ជាអង្គការមួយទៀត ដែលបានចូលរួមក្នុងការសិក្សានេះ បានឲ្យដឹងថា ទិន្នន័យបានបង្ហាញថា កុំព្យូទ័របញ្ចាំងលទ្ធផលពីព្រៃឈើក្នុងទំហំពីរ ឬបីសង់ទីម៉ែត្រ គឺជារូបភាពព្រែក និងផ្លូវបុរាណ»។ លោក Evans បានថ្លែងថា៖«យើងចុចប៊ូតង់ ហើយ វាចេញមក»។
បណ្តាញទីក្រុងដ៏ក្រាស់
យោងតាម Michael Coe បានឲ្យដឹងថា លទ្ធភាពគឺពិតជាធ្វើឲ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើល។
លោក Ceo ដែលកាលពី ៦០ ឆ្នាំមុន បានស្នើឲ្យប្រើបច្ចេកវិទ្យាថតរូប ដោយកាំរស្មីឡាស៊ែរនោះ បានថ្លែងថា៖ «នេះជាការជឿនលឿនបំផុតក្នុងចំណេះដឹង របស់យើងអំពីប្រាសាទអង្គរដែលជាទីក្រុងដ៏រស់រវើកក្នុងសតវត្សរ៍ មុន»។ លោក Coe បានថ្លែងថា ពីមុន អ្នកសិក្សាភាគច្រើនជឿជាក់ថា អង្គរជាទីក្រុងក្នុងបណ្តាញទីក្រុងដ៏ខ្វាត់ខ្វែងដោយប្រជាជនរស់នៅ រាយប៉ាយជុំវិញមជ្ឈមណ្ឌល ដូចជា ព្រែក ផ្លូវ និងស្រះរបស់គ្រួសារនីមួយៗ។ «អ្វីដែលរូបភាពពីបច្ចេកវិទ្យានេះបង្ហាញ គឺជាអ្វីដែលយើងមិនរំពឹងទុកពោលគឺវាជាទីក្រុងដែលមានមនុស្សរស់ នៅច្រើន»។
លោក Evans បានថ្លែងថា ជុំវិញអង្គររូបភាពបង្ហាញកន្លែងដែលបានរៀបចំជាប្លុកទីក្រុង ដែលមានទំហំជាកំណត់។ ប្លុកទីក្រុងនីមួយៗមានដំបូកខ្ពស់ចំនួន ៤ និងស្រះហើយមានរចនាសម្ព័ន្ធ ធ្វើពីឈើលើដំបូកនីមួយៗនៃដំបូកទាំងនោះ។ លោកបានបន្តថា៖ «វាជាកន្លែងមានមនុស្សពេញ និងរស់រវើក ពោលគឺជាកន្លែងមមាញឹក»។
លោក David Chandler អ្នកប្រវតិ្តវិទូ បានហៅការរកឃើញនេះថា ជាការវិវត្តដ៏រន្ធត់។ លោកបានថ្លែងថា៖«បច្ចេកវិទ្យានេះ បានបង្ហាញផ្លូវនិងព្រែកដែលទាមទារការរៀបចំផែនការពីថ្នាក់កណ្តាល និងការសម្របសម្រួលយ៉ាងជាក់ច្បាស់»។
ម្យ៉ាងទៀត លោក Evans បានបន្ថែមថា បច្ចេកវិទ្យានេះបានបង្ហាញថា បណ្តាញផ្លូវ និងការតាំងលំនៅបានបន្តរហូតដល់ក្រៅនិងជញ្ជាំងប្រាសាទដែលគេគិត ពីមុនថាជាការតំាងលំនៅនៅផ្នែកខាងក្រៅប្រាសាទ។
លោក Evans បានបន្ថែមឲ្យដឹងទៀតថា៖ «ពុំមានច្រកទ្វារ ដែលផ្លូវឆ្លងកាត់ទេ។ ដូច្នេះ អ្វីដែលបានកើតឡើងនោះ គឺមានបណ្តាញទីក្រុងដែលមានស្រាប់ក្នុងតំបន់នេះ ហើយប្រាសាទនេះ និងរបង បានជាប់នៅចំកណ្តាលនៃបណ្តាញនោះ»។
យោងតាមលោក Coe បានឲ្យដឹងថា លទ្ធផលនៃការស្ទង់នៅប្រាសាទអង្គរនេះ មានន័យថា អ្នកសិក្សានឹងត្រូវពិនិត្យឡើងវិញលើតួលេខប្រជាជនដែលពួកគេប៉ាន់ ប្រមាណចំពោះទីក្រុងពេលទីក្រុងឡើងដល់ចំណុចកំពូល។ លោក Coe បន្ថែមថា ផ្អែកលើរ៉ាដា និងការស្ទង់លើដី អ្នកសិក្សា នាប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះបានផ្តល់តួលេខប៉ាន់ប្រមាណថា មានប្រជាជនប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់។ លោកបានឲ្យដឹងថា៖ «នៅឆ្នាំ១៩៧៩ លោក Bernard-Philippe Groslier ដែលចែកឋានហើយនោះ បានស្នើថា មានប្រជាជន ១,៩ លាននាក់ ផ្អែកលើការអះអាងរបស់លោកថា អង្គរជាទីក្រុងមានផ្លូវទឹក ដែលប្រើប្រាស់បារាយណ៍ ឬអាងទឹក ដើម្បីបង្ហូរទឹកទៅក្នុងស្រែ។ ឥឡូវនេះ វាហាក់ដូចជាលោក Groslier និយាយត្រូវ»។
លោក Evans មានការប្រុងប្រយ័ត្នថែមទៀតចំពោះផលនៃការស្ទង់នេះ ទាក់ទងនឹងតួលេខប្រជាជន ដោយលោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ប្រធានបទនេះ ត្រូវការការសិក្សាបន្ថែមទៀត។ លោក Evans បានបញ្ជាក់ថា អ្នកស្រាវជ្រាវសង្ឃឹមថា ពួកគេអាចផ្គូផ្គងទិន្នន័យពីបច្ចេកវិទ្យានឹងការងារចុះផ្ទាល់ និងប្រវតិ្តជាលាយលក្ខណ៍អក្សពីពេលនោះដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណតួលេខ ប្រជាជន។ ប៉ុន្តែ ការសាងសង់មជ្ឈមណ្ឌលអង្គរឡើងវិញ និងការផ្លាស់កន្លែងតាំងលំនៅញឹកញាប់ ក្នុងរយៈ ពេលជាង១០០០ឆ្នាំដោយកន្លែងជាច្រើនសាងសង់លើគ្នា ធ្វើឲ្យការកំណត់ចំនួនតួលេខកាន់តែលំបាកថែមទៀត។
ចុងបញ្ចប់ ក្រុមស្រាវជ្រាវសង្ឃឹមថា ពួកគេនឹងយល់ដឹងអំពីសំណួរសំខាន់គឺថាតើមានអ្វីកើតឡើងចំពោះអរិយធម៌នេះ?៕ TK
No comments:
Post a Comment